سئوال: نگارش در چه موردی ضرورت پیدا می کند؟

نکته: (می افعال همیشه باید جدا نوشته شود)

1- نامه

2- گزارش

3- صورت  جلسه

4- دستورالعمل ها، آیین نامه ها

5- جزوه ها

6- احکام

7- یادداشت

8- نشریه داخلی

9- متون تبلیغاتی    1- پارچه نویسی                                5- کاتالوگ، بروشور

                         2- تراکت                                        6- آگهی رادیوئی ( متن)

                         3- پوستر                                        7- آگهی تلویزیونی ( متن)

                         4- تابلوها( در قسمت متن) بیلوردهاو ...    8- زیر نویس ( تلویزیون)

10- اطلاعیه

v                انسانها در حرف زدن معمولا راحت هستند ولی همان صحبتها را وقتی قرار است مکتوب کنند دچار اشکال می شوند.

v                کلاً ضعف نوشتن به نارسایی سیستم آموزشی مدارس و دانشگاه ها بر می گردد.

v                جامعه ما در کل بیشتر جامعه شفاهی است نه کتبی       بیشتر دوست داریم بشنویم تا بخوانیم / بیشتر دوست داریم بگوئیم تا بنویسیم.

v                در کل دنیا مردم از دو موضوع واهمه دارند:    نوشتن

                                                                   سخنرانی در جمع

در ادارات دو نوع ارتباط غلبه دارد:    ارتباط شفاهی

                                              ارتباط کتبی

جدول مقایسۀ ارتباط شفاهی و ارتباط کتبی

یک نوشته سه قسمت اصلی دارد

v                فواید و کاربردهای ارتباط مکتوب:

1- مستند سازی، ثبت کردن رویدادها.

2- درخواست پرکردن

3- دستوردادن                                                                                                                       

4- گزارش خواستن

5- گزارش دادن

6- ایجاد وحدت رویه ( به وسیله آیین نامه ها)

* امکان اعمال سلیقه شخصی در رویکردهای شفاهی بیش از رویکردهای کتبی است.

7- رسمیت دادن

8- ماندگار کردن

9- قابلیت پیگیری

قواعد درست نوشتن:

1- تنوین عربی را نباید با کلمات فارسی یا خارجی به کاربرد.

گاهاً        گاهی ، گاه گاه ، بعضی اوقات، بعضی وقتها، بعضاً

دوماً       دوم ، ثانیاً

v                کلمات عربی خانواده و مشتق دارند ولی کلمات فارسی مشتق ندارند.

زباناً         زبانی، با زبان

تلفناً         تلفنی

v                هر کلمه ای که « پ ، ژ، ج، گ» داشته باشد در فارسی بودنش تقریباً شکی نیست.

یک نوشته خوب چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟

1- روشنی: فرق نمی کند که ارتباط شفاهی است یا کتبی : مطلب باید روشن باشد ( نوشته ای روشن است که مبهم نباشد یا نکات مورد ابهامش در حداقل موارد باشد) یعنی خواننده مطلب را به راحتی درک کند.

2- سادگی: سخت نویسی و دشوار نویسی و پیچیدگی در نوشتار، نشانۀ سواد نیست ، چرا که هدف اصلی فهم مطلب از سوی مخاطب است.  اگر ادراک مخاطب را با کلمات سنگین به مخاطره بیاندازیم کار درستی نکرده ایم ؛ هر چند که ممکن است ظاهر نوشته ما زیبا شده باشد.

3- جامعیت: نوشته ما باید کامل باشد و هیچ نکته ای از قلم نیفتاده باشد.

4- به تناسب فرهنگ و درک مخاطب نوشته شده باشد.

هماهنگی با زبان و درک مخاطب: یعنی بدانیم برای چه گروهی می نویسیم و زبان خاص آنان را بکارببریم، مثلا نوشته ای که خطاب به مهندسان ناظر است با نوشته ای که مربوط به اقشار خانواده های معمولی است متفاوت است.

v   باید قبل از نوشتن ( و حتی قبل از جلسه سخنرانی) اطلاعاتی درمورد مخاطبان به دست آوریم؛ از جمله میزان سود و تحصیلات آنان و یا سطح اجتماعی و شغل مخاطبان ، تا بتوانیم لحن مناسبی در نوشتن یا سخنرانی انتخاب کنیم .

5- نظم و ترتیب در نگارش مطالب: مطالب باید ترتیب منطقی داشته باشد.

6- رعایت قواعد درست نویسی: ( دستور زبان، نشانه گذاری و آیین نگارش)

7- حجم و اندازه مناسب نوشته : ( از زیاده نویسی و اختصار نامناسب که موضوع اصلی را گم و پنهان کند یا به طور کامل بیان نکند باید اجتناب کنیم)

8- لحن مناسب به تناسب مخاطب: (بخشی از آن در شماره 4 اشاره شده است ) لحن نوشته ما برای سطوح سازمانی مختلف، متفاوت است ( مراتب بالاتر، پایین تر و ...)

9- شکل و آرایش مناسب: به تناسب حجم متن باید اندازۀ مناسبی برای نامه یا گزارش انتخاب شود. حتی انتخاب نوع حروف باید به درستی انجام گیرد.

10- تا آنجا که ممکن است از واژه های فارسی استفاده شود.

« رابطه بین نگارش و زبان »

نگارش: نوعی وسیله انتقال اطلاعات است که با استفاده از آن می توان هر نوع مفهوم (Concept) یا اندیشه (Idea) را بیان و صورت بندی کرد.

v                بیان : اظهار کردن

v                صورت بندی: نظم خاصی باید داشته باشد.

« گاهی مفاهیم را منتقل میکنیم و گاهی افکار را انتقال می دهیم». می توان این کار را هم بصورت کتبی ( نگارش) و هم به صورت شفاهی ( گفتار) انجام داد.

v     انتقال مفاهیم را می توان از راههای :

1- کلامی : کتبی ، شفاهی

2- غیر کلامی: اشاره ، علائم، تصاویر، عکسها و .... انجام داد.

v        ارتباط غیر کلامی می تواند مستقلاً مفهوم را انتقال دهد. همچنین می تواند به ارتباط شفاهی و کتبی ، کمک کند مثل: استفاده از جداول و تصاویر

v                تصویر، نمودار، طرح و علائم راهنمایی و رانندگی، همه از ابزارهای ارتباط غیر کلامی هستند.

v                زبان: اگر زبان وجود نداشته باشد:

1- نه ارتباط شفاهی و نه ارتباط کتبی برقرار می شود.

2- ارتباط شفاهی و ارتباط کتبی برقرار نمی شود.

3- ارتباط شفاهی و ارتباط کتبی هیچ یک برقرار نمی شود.

v                زبان وسیله ای است برای برقراری ارتباط با دیگران و انتقال احساسات و عواطف

v                کاربرد دو مفهوم زبان و نگارش : کارکرد آنها یکی است و یکی در خدمت دیگری است: زبان  در خدمت  نگارش  است .

v                زبان مرکب است از :

1- دستگاه واژگان ( یعنی تعدادی کلمه و چند ... هزار واژه ، الفبا، جمله، پاراگراف، بند، مقاله و ....)

2- قواعد ترکیب آنها

3- شیوه تلفظ آنها ( یعنی اعراب و علامت گذاریها ...)

v    زبان فارسی ما در آغاز علامتهای بین متن نداشته است و بعدها این علامتها از زبان لاتین و انگلیسی وارد زبان ما شده است.

سئوال: آیا دستگاه واژگان در یک زبان ثابت است یا نه؟

زبان تغییر می کند  و واژه ها نیز تغییر می کنند. این تغییر از راههای زیر انجام می گیرد :

1- فراموش شدن

2- جایگزین شدن بعضی واژه ها به جای بعضی دیگر.

3- واژه سازی در برابر واژه های بیگانه : مهمترین اقدام برای رشد زبان.

4- ورود واژه های بیگانه به زبان.

5- عوض شدن شکل بعضی واژه ها ، اصطلاحات و کلمات.

6- جانشینی کلمات.

7- اوضاع سیاسی حاکم بر جامعه.

v                هرگاه واژه بیگانه وارد زبان می شود برای از بین نرفتن زبان باید برای آن معادل بسازیم

v        هر زبانی باید برای پایداری خود تلاش کند یعنی اگر برای انتقال یک مفهوم، لغت مناسبی در زبان خودمان وجود دارد نباید از واژه بیگانه استفاده کرد.

وظایف فرهنگستان زبان و ادب فارسی:

1-     حفظ و نگهداری زبان فارسی.

2-     معادل سازی برای واژه های بیگانه ، به ویژه واژه های تازه وارد.

3-     تنظیم و تدوین قواعد نگارش و درست نویسی.

4-     گسترش زبان فارسی در میان ملتهای دیگر

راه اول: دانشگاههای کشورهای دیگر را به تدریج متقاعد کنیم که کرسی درس زبان فارسی را به بخش آموزش زبان های خارجی خود بیفزایند.

راه دوم: سفارش به سفارتخانه ها که دوره های کوتاه مدت آشنایی با زبان فارسی را درکشورهای دیگر بگذارند.

راه سوم: وقتی تورهای مسافرتی به داخل ایران می آیند ابتدا آشنایی مقدماتی با زبان فارسی پیدا کنند.

دستورخط فارسی: کتابی است که فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر کرده و کتاب مفیدی است.

قواعددرست نویسی:

2- جمع بستن کلمات ، جمع بستن واژه ها

(2-1): علامتهای جمع در فارسی: ها و ان است.

(2-2) : واژه های فارسی را نباید با « ات» عربی جمع بست.

اشتباهات رایج :

1- گزارشات : گزارش ها

2- پیشنهادات : پیشنهادها

3- گرایشات: گرایش ها

4- سفارشات: سفارش ها

5- آزمایشات: آزمایش ها

6- فرمایشات: فرموده ها، فرمایشها، اظهارات، بیانات

7- تراوشات: تراوش ها

8- نمایشات: نمایش ها

ویرایش:

در حقیقت بعد از عمل نگارش، ویرایش انجام می گردد. همه متن ها احتیاج به ویرایش دارند ؛ چرا که جا انداختن بعضی کلمات یا حتی علامت ها موضوعی اتفاقی و اجتناب ناپذیر است. پس بهتر است چشم دومی متن را کنترل کند تا هر نوع خطا یا اشتباهی جبران گردد.

از ویرایش تحت عنوان « کنترل متن» نیز یاد می شود.

گاهی بعضی متن ها آنقدر پر از غلط هستند که ویرایش برایشان بسیار ضروری است.

v     در ویرایش گاهی متن از خودمان است و گاهی متن دیگران است. در حقیقت اولین ویراستار هر نوشته ای خود نویسنده است .

v   تعریف ویرایش: مجموعه ای از فعالیتهای علمی و هنری است که هدف آن بهبود بخشیدن به ارائه و بازنمود مطلب نوشته شده و یا تصحیح خطاها و نواقص احتمالی آن و یا اداره امور مربوط به انتشار متن است.

v     اگر فعالیت علمی می کنیم : مربوط به متن است و به محتوا توجه دارد.

v     اگر فعالیت هنری می کنیم: بیشتر مربوط به ظاهر و شکل مطلب است ( اندازه متن، نوع کاغذ، مقدار حاشیه، عنوان ها و ...)

v   وقتی صحبت از بازنمود می کنیم: مشروط به این است که ما اجازه آن کار را داشته باشیم ( بیان ها را عوض کردن ) و نویسنده این اجازه را به ما بدهد

v     رفع نقص: هر گونه نقص اعم از درست نویسی، فراموشی علامتها و ...

v     اداره امور مربوط به انتشار متن: رعایت امور و مراحل مربوط به انتشار متن نیز نوعی ویرایش است( ویرایش اجرائی)

v    ویرایش چه فایده ها و چه کاربردهایی دارد؟

کاربرد ها و فایده های ویرایش:

1- ایجاد هماهنگی و یکسانی در شیوه نگارش کل متن.

2- اصلاح خطاهای دستوری و نگارشی( قاعده فعل و فاعل – جمع و مفرد- قواعد درست نویسی و ...)

3- اصلاح یا تکمیل نشانه گذاری و نقطه گذاری- خواندن را راحت و غلط خوانی را کم می کند و فهم و درک مطلب را آسان تر می کند.

4- سلیس و روان و رسا کردن متن( جابه جایی یا حذف کلمات ثقیل و دشوار )

5- بالا بردن ضریب تطابق متن ترجمه شده با متن اصلی ( تبدیل زبان مبدا به زبان مقصد: مثل ترجمه ها )

v                پاراف کننده می تواند قدری از وظایف ویراستار را انجام دهد: ( نویسنده، ویراستار، پاراف کننده ، امضاء کننده )

v                شیوه نامه شیکاگو:

یک استاندارد نگارشی است که در دانشگاه شیکاگو تدوین شده است.

می خواهند هر کس که از زبان انگلیسی برای نگارش استفاده می کند به بهترین روش از آن استفاده کند.

درموضوع شماره 5: گاهی فردی تطابق ترجمه را با زبان اصلی انجام داده است و بعد متن را به ویراستار واگذار کرده است و گاهی ویراستار خود به لحاظ اطلاعات جامع این کار را هم انجام می دهد.

6- افزایش ضریب درک خواننده نسبت به مطلب

7- ایجاد هماهنگی بین سبک نویسنده و استاندارد های ناشر

8- تکمیل جا افتادگی ها

9- تکمیل و اصلاح اطلاعات کتاب شناختی ( منبع نویسی)

v        معمولا در نگارش های تحقیقی، منبع ذکر می شود و اگر نویسنده این موضوع را فراموش کند یا اشتباه بنویسد وظیفه ویراستار است که آن را تکمیل یا تصحیح کند.

v        آیا زمان مورد نیاز برای ویرایش متن با حجم مطلب رابطه دارد؟ همیشه این گونه نیست، زمان ویرایش به عوامل مختلفی بستگی دارد که نوع مخاطب، تخصصی بودن متن، تسلط نویسنده ، حساسیت و اهمیت موضوع از جمله آنهاست.

v                نمونه های واقعی از زمان ویرایش:

-         یک کتاب 55 صفحه ای ، ده رو

-         یک کتاب 90 صفحه ای ، بیش از سه سال

-         یک کتاب 700صفحه ای ، بیست روز

-         یک کتاب 500 صفحه ای ، ده روز

-         یک شعار آگهی تجاری یک جمله ای ، چند ماه تلاش ( بی نتیجه)

-         یک مقاله دو صفحه ای ، بیست روز

-         یک مدخل سه سطری برای یک فرهنگ علمی ، یک ماه

v   نکات ویرایشی را مطرح می کنیم تا در هنگام نگارش به آن توجه کنیم، چون ما باید به عنوان نگارنده کارمان را درست انجام دهیم و منتظر ویراستار نباشیم ، گاهی هم ممکن است ما پاراف کننده باشیم. خوب است در هنگام پاراف اگر نکته مبهم یا نامربوط یا غلطی  دیدیم آن را ویرایش کنیم. گاهی هم امکان دارد متن دیگران از نظر ما بگذرد. در آن هنگام هم می توان نکات ویرایشی را در نظر گرفت.

2-3 : قواعد درست نویسی:

ادامه قاعده 2- استفاده نادرست از ترکیب کلمات فارسی با« جات»

1-     روزنامه جات : روزنامه ها

2- سبزیجات: سبزی ها

3- طلا جات: طلاها

4- کارخانجات: کارخانه ها

5- نوشته جات ، نوشتجات: نوشته ها

نکته : اگر ثبت قانونی در واژه ها انجام شده باشد نباید آن را عوض کنیم؛ مثل ثبت کارخانجات ایران خودرو که دیگر مجاز به عوض کردن آن نیستیم.

و نیز اگر منظور ما مفهوم خاص و رایجی باشد، مثلا منظورمان اگر از طلاجات : جواهرات باشد، می توان از همان شکل رایج استفاده کرد.

(2-4)

ادامه 2: کلمات فارسی را نباید با « ین» جمع ببندیم:

1- بازرسین: بازرسان

2- داوطلبین: داوطلبان

(2-5)

ادامه 2: هر کلمه ای را فقط یک بار می توان جمع بست

امر: امور : امورات            کسر: کسور : کسورات              شأن : شئون : شئونات

رسم: مرسوم: مراسمات        رسم: رسوم: رسومات             شعبه: شعب: شعبات

نذر: نذور: نذورات             تظاهر: تظاهرات: تظاهرات ها

(2-6)

ادامه 2: کلمات عربی را تا حد ممکن با علامتهای فارسی جمع ببندیم:

معلم: معلمان           به جای علامات: علامتها            به جای مهندسین: مهندسان

به جای منتقدین: منتقدان          به جای عاملین: عاملان

به جای مجروحین: مجروحان       به جای ناظرین: ناظران

 نکته: بعضی جمع های عربی زیباتر است، مثل جمع کلمۀ امر ( امور یا اوامر).

ادامه 2: برای واژه های عربی تا حد ممکن از واژه های فارسی( معادل = برابر) استفاده کنیم.

معلم: آموزگار                            مجروح: زخمی

نمونه :

1- معترضین ، براساس پیشنهادات مدیران سازمان ، متفرق شدند.

معترضان پس از شنیدن پیشنهادهای مدیران سازمان، پراکنده شدند.

2- مرزهای ایران و عراق، گاهاً بسته می شود ( می شود: با مرز ، می شوند: با مرزها )

- مرز ایران و عراق، گاهی بسته شود ( برای جمع کلمات بی جان می توان هم فعل جمع و هم فعل مفرد به کار برد)

3-     از کلیه مدعوین پذیرایی به عمل آمد : تکلف ، دراز نویسی    

                           همۀ مهمانان پذیرایی شدند

میهمانان : تکلف دارد                  

گردید: تکلف دارد             

v               عناصر نه گانه فرآیند ارتباط و کاربرد آن در جریان نگارش:

1- فرستنده Sender : کسی که پیام را به سوی طرف دیگری می فرستد .فرستنده ، صاحب پیام است

2- رمز گذاری encoding

یعنی انتخاب نمادها و نشانه های مورد نیاز برای پیام و نسبت دادن معناها و مفهوم هائی به آنها از سوی فرستنده

3- پیام message

ترکیب مناسبی از نمادها و رمزهای انتخاب شده

4- رسانه ها media : وسیله ای که پیام را با خود حمل می کند و به سوی مخاطب می برد.

5- رمز گشایی decoding:

نسبت دادن معناهایی به رمزهای موجود در پیام توسط گیرنده یا مخاطب

* کلید طلایی: هنگامی که نتیجۀ رمز گذاری فرستنده با رمز گشایی گیرنده بر هم منطبق باشد و یا به هم نزدیک باشد. معمولا سطح درک گیرنده از پیام از منظور کامل فرستنده کمتر است .      

یعنی صورت از مخرج کوچکتر است و هر چه صورت به مخرج نزدیک تر باشد بهتر است.